Lozim darajadagi ehtiyotkorlik nima va u biznesga nima uchun kerak

Hamkorlikni boshlashdan oldin shartnoma kim bilan tuzilayotganini, kontragent o‘z majburiyatlarini bajara oladimi va bo‘lajak munosabatlar bilan qanday xavflar bog‘liqligini aniq tushunish kerak. Shu sababli qaror qabul qilishdan oldin tashkilot, uning rahbari, ta’sischilari, faoliyati va moliyaviy holati haqidagi ma’lumotlar o‘rganiladi. Bunday yondashuv lozim darajadagi ehtiyotkorlik deb ataladi: bu ishbilarmonlik munosabatlarini boshlashdan oldin potensial hamkorni oqilona baholashdir.

Kontragentni tanlashda lozim darajadagi ehtiyotkorlik: qaysi ma’lumotlarni o‘rganish kerak

Yuridik shaxsni tekshirish asosiy ma’lumotlardan boshlanadi. Avvalo tashkilot nomi, rekvizitlari va manzilini solishtirish, rahbar va ta’sischilarga, shuningdek, faoliyat xususiyatiga e’tibor qaratish kerak. Ro‘yxatdan o‘tish ma’lumotlari tashkilot belgilangan tartibda ro‘yxatdan o‘tganini va hujjatlar aynan kerakli kompaniyaga tegishli ekanini aniqlash imkonini beradi.

Lozim darajadagi ehtiyotkorlikni namoyon etish, avvalo, quyidagi ma’lumotlarni tahlil qilishni nazarda tutadi:

• tashkilotning dastlabki ma’lumotlari va rekvizitlari; 

• rahbar va ta’sischilar haqidagi ma’lumotlar; 

• yuridik manzil va faoliyat yo‘nalishlari; 

• mavjud moliyaviy ko‘rsatkichlar; 

• hujjatni imzolovchi shaxsning vakolatlari. 

Agar shartnomani rahbar emas, boshqa shaxs imzolayotgan bo‘lsa, vakilning vakolatlarini tasdiqlovchi hujjatlarni so‘rash kerak. Moliyaviy ko‘rsatkichlar majburiyatlar summasi, to‘lov tartibi va hamkorlik xususiyatini hisobga olgan holda baholanishi lozim. Ehtimoliy yo‘qotishlar qanchalik yuqori bo‘lsa, tahlil shunchalik batafsil bo‘lishi kerak.

Tekshiruv chuqurligi vaziyatga bog‘liq. Yirik shartnoma, katta miqdordagi oldindan to‘lov yoki murakkab ishlar yanada batafsil o‘rganishni talab qiladi, kichik hajmdagi yetkazib berishda esa tekshiriladigan ma’lumotlar doirasi cheklangan bo‘lishi mumkin. Boshqacha aytganda, nafaqat hujjatlarni, balki aniq hamkorlik sharoitlarini ham tekshirish zarur.

Lozim darajadagi ehtiyotkorlikni qanday tasdiqlash mumkin: hujjatlar va tekshiruv natijalarini qayd etish

Tekshiruv natijalarini, ya’ni o‘z mohiyatiga ko‘ra lozim darajadagi ehtiyotkorlikning tasdig‘i bo‘lgan ma’lumotlarni tahlil jarayonini ko‘rsatuvchi materiallar bilan birga saqlash muhim. Bajarilgan ishni ushbu ma’lumotlar, shuningdek, mavjud manbalardan olingan ko‘chirmalar, vakilning vakolatlarini tasdiqlovchi hujjatlar nusxalari, ishbilarmonlik yozishmalari va ichki xulosa tasdiqlashi mumkin. Materiallar to‘plami holatlarga bog‘liq bo‘lib, barcha vaziyatlar uchun bir xil emas.

Ma’lumotlar olingan sana, ularning manbasi va aniqlangan tafovutlarni qayd etish foydali. Bunday materiallar majmuasi keyinchalik qaror qanday qabul qilinganini tushuntirish va hamkorlik boshlanishidan oldin qanday ishlar bajarilganini ko‘rsatish imkonini beradi. Zarur hollarda materiallarga ikkinchi tomondan olingan hujjatlarni ham qo‘shish mumkin.

Kontragentni tekshirish uchun universal hujjatlar to‘plami mavjud emas. Tasdiqlovchi materiallar tarkibi majburiyatlar summasi, to‘lov shartlari va munosabatlar xususiyatiga bog‘liq, yuridik talablar esa qo‘llaniladigan qonunchilik bilan belgilanadi. Ayrim holatlarda maxsus qoidalarga rioya etishni hisobga olish va qo‘shimcha materiallarni olish talab qilinishi mumkin.

O‘zbekistonda lozim darajadagi ehtiyotkorlik: kompaniyada tekshiruvni qanday tashkil etish kerak

Tekshiruv jarayoni faqat bitta xodimga bog‘liq bo‘lib qolmasligi uchun kompaniyada mas’ul shaxslarni va umumiy ish tartibini belgilab qo‘yish foydali. O‘rganilishi kerak bo‘lgan ma’lumotlar ro‘yxati va qo‘shimcha tahlil talab etiladigan holatlarni aniqlash lozim. Doimiy kontragentlar uchun ma’lumotlarni davriy ravishda yangilab borish tartibini ham nazarda tutish mumkin.

Mas’ul xodimlardan tashqari, ichki tizim quyidagilarni o‘z ichiga olishi mumkin:

• ma’lumotlar va hujjatlar ro‘yxati; 

• natijalarni qayd etish va materiallarni saqlash qoidalari; 

• tafovutlar yoki yuqori xavf aniqlanganda bajariladigan qo‘shimcha harakatlar. 

Tekshiruvdan so‘ng materiallarni shartnoma hujjatlari bilan birga saqlash maqsadga muvofiq. Agar doimiy kontragent haqidagi ma’lumotlar o‘zgarsa, ularni ilgari olingan ma’lumotlar bilan solishtirish va zarur bo‘lganda qo‘shimcha hujjatlarni so‘rash kerak. Bu hamkorlik boshlanganidan keyin yuz beradigan o‘zgarishlarni ham hisobga olish imkonini beradi.

O‘zbekistondagi yuridik shaxslar haqidagi mavjud ma’lumotlarni qidirish va tahlil qilish uchun kontragentning ishonchliligini tekshirish jarayonida iHamkordan foydalanish mumkin. Xizmat tashkilotning holatini tekshirish, ma’lumotlarni solishtirish va mavjud ko‘rsatkichlarga e’tibor qaratish imkonini beradi. Zarur bo‘lganda ushbu ma’lumotlar kontragent, soliq organi yoki boshqa rasmiy manbadan olingan ma’lumotlar bilan to‘ldiriladi.

Alohida ta’kidlash kerakki, iHamkor xizmati muayyan vaziyatning yuridik bahosini almashtirmaydi. Undagi ma’lumotlardan bitim oldidan umumiy tahlilning bir qismi sifatida foydalanish, ma’lumotlarni o‘zaro solishtirish va tanlovni asoslash mumkin. Bunday yondashuv tadbirkorga kompaniyaning vijdonliligini oddiy rasmiyatchilik sifatida emas, balki ma’lumotlar bilan izchil ishlash natijasi sifatida baholash imkonini beradi.