Лозим даражадаги эҳтиёткорлик нима ва у бизнесга нима учун керак

Ҳамкорликни бошлашдан олдин шартнома ким билан тузилаётганини, контрагент ўз мажбуриятларини бажара оладими ва бўлажак муносабатлар билан қандай хавфлар боғлиқлигини аниқ тушуниш керак. Шу сабабли қарор қабул қилишдан олдин ташкилот, унинг раҳбари, таъсисчилари, фаолияти ва молиявий ҳолати ҳақидаги маълумотлар ўрганилади. Бундай ёндашув лозим даражадаги эҳтиёткорлик деб аталади: бу ишбилармонлик муносабатларини бошлашдан олдин потенциал ҳамкорни оқилона баҳолашдир.

Контрагентни танлашда лозим даражадаги эҳтиёткорлик: қайси маълумотларни ўрганиш керак

Юридик шахсни текшириш асосий маълумотлардан бошланади. Аввало ташкилот номи, реквизитлари ва манзилини солиштириш, раҳбар ва таъсисчиларга, шунингдек, фаолият хусусиятига эътибор қаратиш керак. Рўйхатдан ўтиш маълумотлари ташкилот белгиланган тартибда рўйхатдан ўтганини ва ҳужжатлар айнан керакли компанияга тегишли эканини аниқлаш имконини беради.

Лозим даражадаги эҳтиёткорликни намоён этиш, аввало, қуйидаги маълумотларни таҳлил қилишни назарда тутади:

• ташкилотнинг дастлабки маълумотлари ва реквизитлари; 

• раҳбар ва таъсисчилар ҳақидаги маълумотлар; 

• юридик манзил ва фаолият йўналишлари; 

• мавжуд молиявий кўрсаткичлар; 

• ҳужжатни имзоловчи шахснинг ваколатлари. 

Агар шартномани раҳбар эмас, бошқа шахс имзолаётган бўлса, вакилнинг ваколатларини тасдиқловчи ҳужжатларни сўраш керак. Молиявий кўрсаткичлар мажбуриятлар суммаси, тўлов тартиби ва ҳамкорлик хусусиятини ҳисобга олган ҳолда баҳоланиши лозим. Эҳтимолий йўқотишлар қанчалик юқори бўлса, таҳлил шунчалик батафсил бўлиши керак.

Текширув чуқурлиги вазиятга боғлиқ. Йирик шартнома, катта миқдордаги олдиндан тўлов ёки мураккаб ишлар янада батафсил ўрганишни талаб қилади, кичик ҳажмдаги етказиб беришда эса текшириладиган маълумотлар доираси чекланган бўлиши мумкин. Бошқача айтганда, нафақат ҳужжатларни, балки аниқ ҳамкорлик шароитларини ҳам текшириш зарур.

Лозим даражадаги эҳтиёткорликни қандай тасдиқлаш мумкин: ҳужжатлар ва текширув натижаларини қайд этиш

Текширув натижаларини, яъни ўз моҳиятига кўра лозим даражадаги эҳтиёткорликнинг тасдиғи бўлган маълумотларни таҳлил жараёнини кўрсатувчи материаллар билан бирга сақлаш муҳим. Бажарилган ишни ушбу маълумотлар, шунингдек, мавжуд манбалардан олинган кўчирмалар, вакилнинг ваколатларини тасдиқловчи ҳужжатлар нусхалари, ишбилармонлик ёзишмалари ва ички хулоса тасдиқлаши мумкин. Материаллар тўплами ҳолатларга боғлиқ бўлиб, барча вазиятлар учун бир хил эмас.

Маълумотлар олинган сана, уларнинг манбаси ва аниқланган тафовутларни қайд этиш фойдали. Бундай материаллар мажмуаси кейинчалик қарор қандай қабул қилинганини тушунтириш ва ҳамкорлик бошланишидан олдин қандай ишлар бажарилганини кўрсатиш имконини беради. Зарур ҳолларда материалларга иккинчи томондан олинган ҳужжатларни ҳам қўшиш мумкин.

Контрагентни текшириш учун универсал ҳужжатлар тўплами мавжуд эмас. Тасдиқловчи материаллар таркиби мажбуриятлар суммаси, тўлов шартлари ва муносабатлар хусусиятига боғлиқ, юридик талаблар эса қўлланиладиган қонунчилик билан белгиланади. Айрим ҳолатларда махсус қоидаларга риоя этишни ҳисобга олиш ва қўшимча материалларни олиш талаб қилиниши мумкин.

Ўзбекистонда лозим даражадаги эҳтиёткорлик: компанияда текширувни қандай ташкил этиш керак

Текширув жараёни фақат битта ходимга боғлиқ бўлиб қолмаслиги учун компанияда масъул шахсларни ва умумий иш тартибини белгилаб қўйиш фойдали. Ўрганилиши керак бўлган маълумотлар рўйхати ва қўшимча таҳлил талаб этиладиган ҳолатларни аниқлаш лозим. Доимий контрагентлар учун маълумотларни даврий равишда янгилаб бориш тартибини ҳам назарда тутиш мумкин.

Масъул ходимлардан ташқари, ички тизим қуйидагиларни ўз ичига олиши мумкин:

• маълумотлар ва ҳужжатлар рўйхати; 

• натижаларни қайд этиш ва материалларни сақлаш қоидалари; 

• тафовутлар ёки юқори хавф аниқланганда бажариладиган қўшимча ҳаракатлар. 

Текширувдан сўнг материалларни шартнома ҳужжатлари билан бирга сақлаш мақсадга мувофиқ. Агар доимий контрагент ҳақидаги маълумотлар ўзгарса, уларни илгари олинган маълумотлар билан солиштириш ва зарур бўлганда қўшимча ҳужжатларни сўраш керак. Бу ҳамкорлик бошланганидан кейин юз берадиган ўзгаришларни ҳам ҳисобга олиш имконини беради.

Ўзбекистондаги юридик шахслар ҳақидаги мавжуд маълумотларни қидириш ва таҳлил қилиш учун контрагентнинг ишончлилигини текшириш жараёнида iHamkorдан фойдаланиш мумкин. Хизмат ташкилотнинг ҳолатини текшириш, маълумотларни солиштириш ва мавжуд кўрсаткичларга эътибор қаратиш имконини беради. Зарур бўлганда ушбу маълумотлар контрагент, солиқ органи ёки бошқа расмий манбадан олинган маълумотлар билан тўлдирилади.

Алоҳида таъкидлаш керакки, iHamkor хизмати муайян вазиятнинг юридик баҳосини алмаштирмайди. Ундаги маълумотлардан битим олдидан умумий таҳлилнинг бир қисми сифатида фойдаланиш, маълумотларни ўзаро солиштириш ва танловни асослаш мумкин. Бундай ёндашув тадбиркорга компаниянинг виждонлилигини оддий расмиятчилик сифатида эмас, балки маълумотлар билан изчил ишлаш натижаси сифатида баҳолаш имконини беради.